Helpline: +91-9161181709 / +91-6307328299 | Certified Computer Institute
Admission Open | Verify Certificate

PRATHAM INSTITUTE of COMPUTER & EXCELLENCE

We Make Experts...

Welcome to Pratham Computer Institute

Admissions open for DCA, ADCA, CCC, Tally Prime + GST. Government recognized diplomas and 100% practical lab classes.

Enroll Now Practice CCC Test

Chapter 10

# Constructing the comprehensive HTML script for Chapter 10 code_script = ''' import os html_parts = [] # Part 1: Head, Styles, Scripts, Hero, TOC part1 = """ CCC Chapter 10: Overview of Future Skills and Artificial Intelligence — Master Deep Study Edition
⚡ NIELIT CCC Master Syllabus — Deep Visual Edition
ЁЯдЦ ЁЯМР ☁️ ЁЯХ╢️ ⛓️ ЁЯЦи️ ⚙️

рдЕрдз्рдпाрдп 10: Overview of Future Skills and Artificial Intelligence

рдЖрдЧाрдоी рддрдХрдиीрдХी рдХौрд╢рд▓ों рдХा рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпрдпрди: IoT, Big Data Analytics, Cloud Computing, Virtual Reality, Artificial Intelligence (рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдк्рд░рдХाрд░, рд╕рдм-рд╕ेрдЯ्рд╕, рдиैрддिрдХрддा рд╡ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ), Social & Mobile, Blockchain Technology, 3D Printing рдПрд╡ं Robotic Process Automation (RPA) рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा-рдЙрди्рдоुрдЦ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЧ्рд░ंрде।

ЁЯУЦ Comprehensive Digital Textbook • ЁЯОп 100% Syllabus-Aligned
""" html_parts.append(part1) print("Part 1 built.") ''' exec(code_script) part2_topic1 = """
ЁЯЪА TOPIC 01: Introduction to Future Skills
CCC-C10-T01-S01

Internet of Things (IoT)

рдЖрдЬ рдХे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдпुрдЧ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рд▓ैрдкрдЯॉрдк рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рд╣ी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕े рдирд╣ीं рдЬुрдб़े рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкрдХрд░рдг (рдЬैрд╕े рд░ेрдл्рд░िрдЬрд░ेрдЯрд░, рдПрд╕ी, рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЯीрд╡ी, рдмрд▓्рдм), рд╡ाрд╣рди, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЙрдкрдХрд░рдг, рдХाрд░рдЦाрдиों рдХी рдорд╢ीрдиें рддрдеा рдХृрд╖ि рд╕ेंрд╕рд░ рднी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕े рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЬुрдб़рдХрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рднौрддिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं (Physical Objects) рдХे рдЗрд╕ рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рдЬाрд▓ рдХो Internet of Things (IoT) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

IoT рдХी рдоूрд▓ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдо рднौрддिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдоें рд╕ेंрд╕рд░ (Sensors), рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░, рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░ рдФрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдЬोрдб़ рджी рдЬाрдП, рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдбेрдЯा рдПрдХрдд्рд░ (Collect) рдХрд░ рд╕рдХें, рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди (Exchange) рдХрд░ рд╕рдХें рддрдеा рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдХрд░ рдЙрдЪिрдд рдХाрд░्рдп (Action) рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рдХрд░ рд╕рдХें।

Physical Thing ЁЯМб️ (Sensors / Actuators) IoT Gateway ЁЯУб (Wi-Fi / Zigbee) Cloud / Server ☁️ Data Analytics MQTT Protocol Action ЁЯУ▒ Automated
рдЪिрдд्рд░ 10.1: IoT рдХा 4-рд╕्рддрд░ीрдп рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЪрд░ (Sensor → Gateway → Cloud Storage & Analysis → User Action)

• Sensor (рд╕ेंрд╕рд░): рдпрд╣ рднौрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों (рдЬैрд╕े рддाрдкрдоाрди, рдк्рд░рдХाрд╢, рдЧрддि, рдирдоी, рдЧैрд╕ рдХा рджрдмाрд╡) рдХो рдоाрдкрдХрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд/рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै। рдЗрд╕े IoT рдХी "рдЖंрдЦ рдФрд░ рдХाрди" (Sensing Unit) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
• Actuator (рдПрдХ्рдЪुрдПрдЯрд░): рдпрд╣ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЖрджेрд╢ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднौрддिрдХ рдХ्рд░िрдпा (Physical Action) рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рдХрд░рддा рд╣ै (рдЬैрд╕े рдоोрдЯрд░ рдЪрд▓ाрдиा, рд╡ाрд▓्рд╡ рдЦोрд▓рдиा, рд░िрд▓े рдЪाрд▓ू рдХрд░рдиा, рддाрд▓ा рдЦोрд▓рдиा)।
• Connectivity: рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рдбेрдЯा рднेрдЬрдиे рд╣ेрддु рд╕ंрдЪाрд░ рдоाрдз्рдпрдо (Wi-Fi, Bluetooth, Zigbee, Cellular 4G/5G, LoRaWAN)।
• IoT Protocol: MQTT (Message Queuing Telemetry Transport) — рдпрд╣ рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╣рд▓्рдХा (Lightweight) рдоैрд╕ेрдЬिंрдЧ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рд╣ै рдЬो Publish/Subscribe рдоॉрдбрд▓ рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдХрдо рдмैंрдбрд╡िрдб्рде рд╡ाрд▓े IoT рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ेрддु рдЖрджрд░्рд╢ рд╣ै।

рдоाрдкрджंрдбSensor (рд╕ेंрд╕рд░)Actuator (рдПрдХ्рдЪुрдПрдЯрд░)
рдХाрд░्рдп рдХी рдк्рд░рдХृрддिрднौрддिрдХ рджрд╢ा рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиा / рдоाрдкрдиा (Sense & Measure)рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рднौрддिрдХ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा (Act & Control)
рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдХी рджिрд╢ाрднौрддिрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕े рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рдУрд░ (Input)рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕े рднौрддिрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рдУрд░ (Output)
рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдгрдерд░्рдоाрдоीрдЯрд░, рдоोрд╢рди рд╕ेंрд╕рд░, LDR (рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕ेंрд╕рд░), рд╕्рдоोрдХ рдбिрдЯेрдХ्рдЯрд░рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдоोрдЯрд░, рд╕ोрд▓ेрдиोрдЗрдб рд╡ाрд▓्рд╡, рд╣ीрдЯрд░ рд╕्рд╡िрдЪ, рд░ोрдмोрдЯिрдХ рдЖрд░्рдо

рдЬрдм IoT рддрдХрдиीрдХों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░рдЦाрдиों, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд░ोрдмोрдЯों, рддेрд▓ рд░िрдлाрдЗрдирд░िрдпों рдФрд░ рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдоें рдорд╢ीрдирд░ी рдХी рдиिрд░ंрддрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдПрд╡ं Predictive Maintenance (рднрд╡िрд╖्рдпрд╡ाрдгी рд░рдЦрд░рдЦाрд╡) рд╣ेрддु рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े IIoT (Industrial Internet of Things) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

• Smart Home: рдШрд░ рдХा рдПрд╕ी, рдкंрдЦा рд╡ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХैрдорд░ा рдоोрдмाрдЗрд▓ рд╕े рд╕्рд╡рддः рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╣ोрдиा।
• Smart Agriculture: рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдирдоी рдоाрдкрдХрд░ рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдб्рд░िрдк рд╕िंрдЪाрдИ (Smart Irrigation) рдк्рд░рдгाрд▓ी।
• Smart Healthcare: рд░ोрдЧी рдХी рдзрдб़рдХрди рд╡ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рд╕्рддрд░ рдХी рдиिрд░ंрддрд░ рд░िрдоोрдЯ рдоॉрдиिрдЯрд░िंрдЧ।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: IoT = Internet of Things, IIoT = Industrial Internet of Things, MQTT = Message Queuing Telemetry Transport।
• MQTT рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЪрд░: MQTT рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ Publish/Subscribe рдоॉрдбрд▓ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рд╣рд▓्рдХा (Lightweight) рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рд╣ै।
• Kevin Ashton (рдХेрд╡िрди рдПрд╢्рдЯрди): рдЗрди्рд╣ें рд╡рд░्рд╖ 1999 рдоें 'Internet of Things' рд╢рдм्рдж рдХा рдЬрдирдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

ЁЯФД Subtopic 1.1 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • IoT рднौрддिрдХ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рдбेрдЯा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╡ рд╕्рд╡рдЪाрд▓рди рдХрд░рддा рд╣ै।
  • Sensor рдбेрдЯा рдоाрдкрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि Actuator рднौрддिрдХ рдХ्рд░िрдпा (Movement/Switching) рдХрд░рддा рд╣ै।
  • MQTT рдХрдо рдмैंрдбрд╡िрдб्рде рдФрд░ рдмैрдЯрд░ी рдЪाрд▓िрдд рд╕ेंрд╕рд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХों рд╣ेрддु рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рд╣ै।
  • IIoT рдХाрд░рдЦाрдиों рдоें рдорд╢ीрдиों рдХी рдЦрд░ाрдмी рдХा рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиे рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
CCC-C10-T01-S02

Big Data Analytics

рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा, рдИ-рдХॉрдорд░्рд╕, рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैंрдХिंрдЧ, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк्рд╕ рдФрд░ IoT рд╕ेंрд╕рд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рддि рд╕ेрдХंрдб рдЦрд░рдмों рдмाрдЗрдЯ्рд╕ рдбेрдЯा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдРрд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп, рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рддрдеा рд╡िрд╡िрдз рдк्рд░ाрд░ूрдкों рд╡ाрд▓े рдбेрдЯा рдХो рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд░िрд▓ेрд╢рдирд▓ рдбेрдЯाрдмेрд╕ (RDBMS рдЬैрд╕े Oracle, MySQL) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрднाрд▓рдиा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖िрдд рдХрд░рдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдЬрдЯिрд▓ рдбेрдЯा рдХो Big Data рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

Big Data Analytics: рд╡рд╣ рдЙрди्рдирдд рдХрдо्рдк्рдпूрдЯेрд╢рдирд▓ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЗрд╕ рд╡िрд╢ाрд▓ рдбेрдЯा рдоें рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рдкैрдЯрд░्рди, рд░ुрдЭाрди (Trends), рдЫिрдкे рд╣ुрдП рд╕ंрдмंрдз рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि (Actionable Insights) рдЦोрдЬрдиे рд╣ेрддु рдЖрдзुрдиिрдХ рдПрд▓्рдЧोрд░िрджрдо рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

Volume рд╡िрд╢ाрд▓ рдоाрдд्рд░ा (Petabytes / Exabytes) Velocity рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХी рдЧрддि (Real-time Streaming) Variety рдк्рд░ाрд░ूрдкों рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा (Text, Video, Sensor)
рдЪिрдд्рд░ 10.2: рдмिрдЧ рдбेрдЯा рдХी рдд्рд░िрдоूрд░्рддि — 3Vs (Volume, Velocity, Variety)
V рдХा рдиाрдордЕрд░्рде рдПрд╡ं рддрдХрдиीрдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг
1. Volume (рдоाрдд्рд░ा)рдбेрдЯा рдХा рдкैрдоाрдиा рдпा рдЖрдХाрд░। рдпрд╣ рдЧीрдЧाрдмाрдЗрдЯ рд╕े рдЖрдЧे рдЯेрд░ाрдмाрдЗрдЯ (TB), рдкेрдЯाрдмाрдЗрдЯ (PB) рдФрд░ рдЬ़ेрдЯाрдмाрдЗрдЯ рдоें рдоाрдкा рдЬाрддा рд╣ै।рдлेрд╕рдмुрдХ рдкрд░ рдк्рд░рддिрджिрди рдЕрдкрд▓ोрдб рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрд░рдмों рддрд╕्рд╡ीрд░ें рд╡ рд╡ीрдбिрдпो।
2. Velocity (рдЧрддि)рдбेрдЯा рдХे рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рдФрд░ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕ рд╣ोрдиे рдХी рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрддि (Real-time speed)।рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХे рдЯिрдХ рдбेрдЯा, рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдХाрд░्рдб рд╕्рд╡ाрдЗрдк рдл्рд░ॉрдб рдбिрдЯेрдХ्рд╢рди।
3. Variety (рд╡िрд╡िрдзрддा)рдбेрдЯा рдХे рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдк: рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░्рдб, рд╕ेрдоी-рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░्рдб рдПрд╡ं рдЕрдирд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░्рдб।рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ, рдкीрдбीрдПрдл, рд╡ेрдм рд▓ॉрдЧ्рд╕, рд╕ीрд╕ीрдЯीрд╡ी рдлुрдЯेрдЬ, рдСрдбिрдпो рд╡ рдЬीрдкीрдПрд╕।
4. Veracity (рд╕рдд्рдпрддा)рдбेрдЯा рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рд╡ рд╢ुрдж्рдзрддा।рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдн्рд░ाрдордХ рдпा рдЕрдзूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХी рдЫंрдЯрдиी।
5. Value (рдоूрд▓्рдп)рдбेрдЯा рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ाрдн।рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдмिрдХ्рд░ी рдмрдв़ाрдиे рдХी рд╕рдЯीрдХ рд░рдгрдиीрддि рдмрдиाрдиा।

• 1. Structured Data (рд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा): рдЬो рдкूрд░्рд╡-рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рддाрд▓िрдХाрдУं (Rows & Columns) рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ोрддा рд╣ै (рдЙрджा. SQL рдбेрдЯाрдмेрд╕, рдПрдХ्рд╕ेрд▓ рд╢ीрдЯ, рдмैंрдХ рдЕрдХाрдЙंрдЯ рд▓ेрдЬрд░)।
• 2. Semi-Structured Data (рдЕрд░्рдз-рд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा): рдЗрд╕рдоें рдХрдаोрд░ рд░िрд▓ेрд╢рдирд▓ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдХिंрддु рдЯैрдЧ्рд╕ рдпा рдХी-рд╡ैрд▓्рдпू рдкेрдпрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं (рдЙрджा. XML, JSON рдлाрдЗрд▓ें, рд╡ेрдм рд▓ॉрдЧ्рд╕)।
• 3. Unstructured Data (рдЕрд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा): рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕्рдХीрдоा рдпा рд╕ंрд░рдЪрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХा 80% рд╕े рдЕрдзिрдХ рдбेрдЯा рдЕрд╕ंрд░рдЪिрдд рд╣ै (рдЙрджा. рд╡ीрдбिрдпो, рдСрдбिрдпो, рдИрдоेрд▓ рд╕ंрджेрд╢, рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкोрд╕्рдЯ्рд╕, рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдЗрдоेрдЬрд░ी)।

• Descriptive Analytics: рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ рдеा? (What happened?) — рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдбेрдЯा рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯिंрдЧ।
• Diagnostic Analytics: рдРрд╕ा рдХ्рдпों рд╣ुрдЖ? (Why did it happen?) — рдоूрд▓ рдХाрд░рдг (Root Cause) рдЦोрдЬрдиा।
• Predictive Analytics: рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै? (What will happen?) — рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиा।
• Prescriptive Analytics: рдХ्рдпा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП? (What should be done?) — рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдХाрд░्рдп рдХी рд╕ंрд╕्рддुрддि।
• рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिрдЧ рдбेрдЯा рдЯूрд▓्рд╕: Apache Hadoop (HDFS - рдбिрд╕्рдЯ्рд░ीрдм्рдпूрдЯेрдб рдлाрдЗрд▓ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдПрд╡ं MapReduce рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ), Apache Spark (рдЗрди-рдоेрдоोрд░ी рддेрдЬ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ), NoSQL рдбेрдЯाрдмेрд╕ рдЬैрд╕े MongoDB।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Big Data 3Vs: рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें 3V рдХा рдЕрд░्рде рд╕рджैрд╡ Volume, Velocity, Variety рд╣ोрддा рд╣ै।
• рдбेрдЯा рдоाрдкрди: 1 Petabyte (PB) = 1024 Terabytes (TB)।
• Hadoop: HDFS рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк Hadoop Distributed File System рд╣ै।

ЁЯФД Subtopic 1.2 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • рдмिрдЧ рдбेрдЯा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा, рдЧрддि рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╡ाрд▓े рдбेрдЯा рдХो рд╕ंрджрд░्рднिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा рд╕ाрд░рдгीрдмрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЕрд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा рдоें рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдк्рд░ाрд░ूрдк рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
  • Hadoop рдФрд░ NoSQL (MongoDB) рдмिрдЧ рдбेрдЯा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдХे рдоाрдирдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ैं।
  • рдк्рд░ेрдбिрдХ्рдЯिрд╡ рдПрдиाрд▓िрдЯिрдХ्рд╕ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдкрд░िрдгाрдоों рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрддा рд╣ै।
CCC-C10-T01-S03

Cloud Computing (рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ)

рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдоें рдХिрд╕ी рд╕ॉрдл़्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХो рдЪрд▓ाрдиे рдпा рдбेрдЯा рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рд╣ेрддु рд╣рдоें рд╕्рд╡рдпं рдХा рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ рдФрд░ рдорд╣ंрдЧे рд╕рд░्рд╡рд░ рдЦрд░ीрджрдиे рдкрдб़рддे рдеे। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд Cloud Computing рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд░िрдоोрдЯ рд╕рд░्рд╡рд░ों рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों (рдЬैрд╕े рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ, рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдкाрд╡рд░, рдбेрдЯाрдмेрд╕, рдиेрдЯрд╡рд░्рдХिंрдЧ рдПрд╡ं рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░) рдХो рдоांрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ (On-demand) рд╕ेрд╡ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рддрдХрдиीрдХ рд╣ै।

рдЗрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕िрдж्рдзांрдд Pay-as-you-go (рдЬिрддрдиा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें, рдЙрддрдиा рднुрдЧрддाрди рдХрд░ें) рд╣ै।

3 Service Models SaaS (Software as a Service) PaaS (Platform as a Service) IaaS (Infrastructure as a Svc) + 4 Deployment Models Public Cloud (рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ) Private Cloud (рдиिрдЬी) Hybrid & Community + 5 Characteristics On-Demand Self-Service Broad Network Access Resource Pooling & Elasticity Measured Service
рдЪिрдд्рд░ 10.3: NIST рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдХा рдд्рд░िрдЖрдпाрдоी рдвांрдЪा (3 рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдоॉрдбрд▓, 4 рдбिрдк्рд▓ॉрдпрдоेंрдЯ рдоॉрдбрд▓, 5 рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं)
рдоॉрдбрд▓рдкूрд░्рдг рд░ूрдкрдк्рд░рджाрди рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ेрд╡ाрд▓рдХ्рд╖िрдд рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддाрд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЙрджाрд╣рд░рдг
IaaSInfrastructure as a Serviceрд░ॉ рдХंрдк्рдпूрдЯिंрдЧ рд╕ंрд╕ाрдзрди, рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдорд╢ीрди (VM), рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ, рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ।рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╡ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдПрдбрдоिрдиिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯрд░Amazon AWS EC2, Microsoft Azure VMs, Google Compute
PaaSPlatform as a Serviceрд╕ॉрдл़्рдЯрд╡ेрдпрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╡ рдбिрдк्рд▓ॉрдпрдоेंрдЯ рд╣ेрддु рд░рдирдЯाрдЗрдо рдПрдирд╡ाрдпрд░рдирдоेंрдЯ рд╡ рдбेрдЯाрдмेрд╕।рд╕ॉрдл़्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдбेрд╡рд▓рдкрд░्рд╕ рд╡ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдорд░्рд╕Google App Engine, Heroku, AWS Elastic Beanstalk
SaaSSoftware as a ServiceрдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े рддैрдпाрд░ рдПрдк्рд▓ीрдХेрд╢рди।рдЕंрддिрдо рдЙрдкрднोрдХ्рддा (End Users)Gmail, Microsoft 365, Google Docs, Dropbox

• Public Cloud: рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдЦुрд▓ा; рдк्рд░рджाрддा (AWS, Azure) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд (рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рд╕्рддा рд╡ рд╕्рдХेрд▓ेрдмрд▓)।
• Private Cloud: рдХिрд╕ी рдПрдХ рдПрдХрд▓ рд╕ंрдЧрдарди (рдЬैрд╕े рд╕ेрдиा, рдмैंрдХ) рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдиे рдЖंрддрд░िрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ेрддु рд╕ंрдЪाрд▓िрдд (рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд)।
• Hybrid Cloud: рдкрдм्рд▓िрдХ рдФрд░ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХा рддрдХрдиीрдХी рд╕рдорди्рд╡рдп, рдЬिрд╕рдоें рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдбेрдЯा рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рдоें рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рдкрдм्рд▓िрдХ рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै।
• Community Cloud: рд╕рдоाрди рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों, рдХाрдиूрдиी рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдоिрд╢рди рд╡ाрд▓े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рд╕рдоूрд╣ (рдЬैрд╕े рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХा рд╕ाрдЭा рдХ्рд▓ाрдЙрдб) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдЭा рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪा।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: IaaS = Infrastructure as a Service, PaaS = Platform as a Service, SaaS = Software as a Service, NIST = National Institute of Standards and Technology।
• Virtualization: рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдд рддрдХрдиीрдХ Virtualization рд╣ै, рдЬो Hypervisor рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХ рднौрддिрдХ рд╕рд░्рд╡рд░ рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдорд╢ीрдиें (VM) рдЪрд▓ाрддी рд╣ै।
• Elasticity: рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдмрдв़рдиे рдкрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рд╕्рд╡рддः рдмрдв़рдиा рдФрд░ рдШрдЯрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡рддः рдХрдо рд╣ो рдЬाрдиा Rapid Elasticity рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।

ЁЯФД Subtopic 1.3 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдСрди-рдбिрдоांрдб рдЖрдИрдЯी рд╕ेрд╡ाрдПं рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।
  • SaaS рдПंрдб-рдпूрдЬрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП, PaaS рдбेрд╡рд▓рдкрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП рдФрд░ IaaS рдПрдбрдоिрдиिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП рд╣ै।
  • рдкрдм्рд▓िрдХ, рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ, рд╣ाрдЗрдм्рд░िрдб рдФрд░ рдХрдо्рдпुрдиिрдЯी рдЗрд╕рдХे 4 рдбिрдк्рд▓ॉрдпрдоेंрдЯ рдоॉрдбрд▓ рд╣ैं।
  • рд╣ाрдЗрдкрд░рд╡ाрдЗрдЬрд░ рднौрддिрдХ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдкрд░ рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдорд╢ीрдиों рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХрд░рддा рд╣ै।
CCC-C10-T01-S04

Virtual Reality (VR)

Virtual Reality (VR / рдЖрднाрд╕ी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा): рдПрдХ рдРрд╕ी рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдЬрдиिрдд рдд्рд░ि-рдЖрдпाрдоी (3D) рдХृрдд्рд░िрдо рджुрдиिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ (рдЬैрд╕े Head-Mounted Display) рдкрд╣рдирдХрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕े рдЖрднाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрд╕ рдХृрдд्рд░िрдо рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕рд╢рд░ीрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै।

• Immersion (рд╡िрд╕рд░्рдЬрди): рд╡рд╣ рддрдХрдиीрдХी рд╕्рддрд░ рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िрд╕्рдЯрдо рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рдврдХрдХрд░ рдЖрднाрд╕ी рджुрдиिрдпा рдоें рдбुрдмो рджेрддा рд╣ै।
• Presence (рдЙрдкрд╕्рдеिрддि): рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХी рдоाрдирд╕िрдХ рдЕрдиुрднूрддि рдХि "рдоैं рд╕рдЪрдоुрдЪ рдЗрд╕ рдЖрднाрд╕ी рд╕्рдеाрди рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ूँ"।
• HMD (Head-Mounted Display): рд╕िрд░ рдкрд░ рдкрд╣рдиा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ेрдбрд╕ेрдЯ (рдЙрджा. Oculus Rift, HTC Vive) рдЬो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЖंрдЦ рдХो рдеोрдб़ा рдЕрд▓рдЧ рдХोрдг (Stereoscopic Vision) рджिрдЦाрдХрд░ 3D рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ाрддा рд╣ै।

рдоाрдкрджंрдбVirtual Reality (VR)Augmented Reality (AR)Mixed Reality (MR)
рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк100% рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдЬрдиिрдд рдЖрднाрд╕ी рджुрдиिрдпा (рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рджुрдиिрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЫिрдкी рд░рд╣рддी рд╣ै)।рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рджुрдиिрдпा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ूрдЪрдиाрдПं/рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ्рд╕ рдУрд╡рд░рд▓े рд╣ोрддे рд╣ैं।рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рдЖрднाрд╕ी рд╡рд╕्рддुрдПं рд╕рд╣-рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рд░рд╣рддी рд╣ैं рдФрд░ рд░ीрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЙрдкрдХрд░рдгрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡ीрдЖрд░ рд╣ेрдбрд╕ेрдЯ (HMD) рдПрд╡ं рдХंрдЯ्рд░ोрд▓рд░्рд╕।рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХैрдорд░ा рдЕрдерд╡ा рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЧ्рд▓ाрд╕ेрд╕ (Google Glass)।рдЙрди्рдирдд рд╣ोрд▓ोрдЧ्рд░ाрдлिрдХ рд╣ेрдбрд╕ेрдЯ (Microsoft HoloLens)।
рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдгрдкाрдпрд▓рдЯों рд╣ेрддु рдл्рд▓ाрдЗрдЯ рд╕िрдоुрд▓ेрдЯрд░, рд╡ीрдЖрд░ 3D рдЧेрдоिंрдЧ।Pok├йmon Go рдЧेрдо, Google Lens, рдЗंрдЯीрд░िрдпрд░ рдлрд░्рдиीрдЪрд░ рдРрдк।рд╕рд░्рдЬрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рд╕ाрдордиे рддैрд░рддा рд╣ुрдЖ 3D рдЕंрдЧ рдоॉрдбрд▓।
ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: VR = Virtual Reality, AR = Augmented Reality, MR = Mixed Reality, HMD = Head-Mounted Display, FOV = Field of View।
• Pok├йmon Go: рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдкूрдЫा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдмрд╣ुрдЪрд░्рдЪिрдд рдк्рд░рд╢्рди — "Pok├йmon Go рдЧेрдо рдХिрд╕ рддрдХрдиीрдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै?" — рдЙрдд्рддрд░: Augmented Reality (AR)।
• рд╕िрдо्рдпुрд▓ेрдЯрд░ (Simulators): рдЦрддрд░рдиाрдХ рдПрд╡ं рдЦрд░्рдЪीрд▓े рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдгों (рдЬैрд╕े рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рдЙрдб़ाрдиा, рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоिрд╢рди) рдХो рдмिрдиा рдЬोрдЦिрдо рдХे VR рд╕िрдоुрд▓ेрдЯрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

ЁЯФД Subtopic 1.4 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • VR рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХो рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдиिрд░्рдоिрдд 3D рдЖрднाрд╕ी рджुрдиिрдпा рдоें рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
  • HMD рд╣ेрдбрд╕ेрдЯ рдЖंрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рд╕्рдЯीрд░िрдпोрд╕्рдХोрдкिрдХ 3D рд╡िрдЬुрдЕрд▓्рд╕ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • AR рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рджुрдиिрдпा рдкрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ुрдкрд░рдЗрдо्рдкोрдЬ़ рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рд╣ेрдб рдЯ्рд░ैрдХिंрдЧ рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХे рд╕िрд░ рдХे рдШूрдордиे рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджृрд╢्рдп рдХो рд░ीрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рддी рд╣ै।
CCC-C10-T01-S05

Artificial Intelligence (Future Skill рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп)

Artificial Intelligence (AI / рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा): рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╡рд╣ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╢ाрдЦा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдорд╢ीрдиों, рдПрд▓्рдЧोрд░िрджрдо рдФрд░ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдЙрди рдХाрд░्рдпों рдХो рдмुрдж्рдзिрдоाрдиी рд╕े рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рдХрд░ рд╕рдХें рдЬिрдирдХे рд▓िрдП рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоाрдирд╡ рдмुрдж्рдзि (Human Intelligence) рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।

рдл्рдпूрдЪрд░ рд╕्рдХिрд▓्рд╕ (Future Skills) рдХे рддрд╣рдд AI рдХो рдХेंрдж्рд░ीрдп рддрдХрдиीрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдмिрдЧ рдбेрдЯा, рдЖрдИрдУрдЯी, рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдФрд░ рд░ोрдмोрдЯिрдХ्рд╕ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рдХे рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

• Artificial Intelligence (AI): рд╡्рдпाрдкрдХ рдЫрдд्рд░ (Broad Umbrella) — рдоाрдирд╡ рдмुрдж्рдзि рдХी рдирдХрд▓ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХोрдИ рднी рддрдХрдиीрдХ।
• Machine Learning (ML): AI рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рдм-рд╕ेрдЯ — рдЬिрд╕рдоें рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХो рдмिрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоिंрдЧ рдХे рдбेрдЯा рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рд╕्рд╡рддः рд╕ीрдЦрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
• Deep Learning (DL): ML рдХा рдЙрдк-рдХ्рд╖ेрдд्рд░ — рдЬो рдоाрдирд╡ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рди्рдпूрд░ॉрди्рд╕ рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд Artificial Neural Networks (ANN) рдХी рдмрд╣ु-рдкрд░рддों (Multi-layers) рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯУЭ CCC Exam Points

• рдиेрд╕्рдЯिंрдЧ рд╕ंрдмंрдз: $\text{Deep Learning} \subset \text{Machine Learning} \subset \text{Artificial Intelligence}$।
• AI рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдз्рдпрдпрди (рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдк्рд░рдХाрд░, рд╕рдм-рд╕ेрдЯ्рд╕, рдиैрддिрдХрддा рдПрд╡ं рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ) рдЗрд╕ी рдЕрдз्рдпाрдп рдХे Topic 02 рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।

CCC-C10-T01-S06

Social & Mobile (рд╕ोрд╢рд▓ рдПрд╡ं рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЗрдХोрд╕िрд╕्рдЯрдо)

Social & Mobile: рдпрд╣ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдЙрдкрдХрд░рдгों (Mobile Devices) рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоंрдЪों (Social Platforms) рдХे рддрдХрдиीрдХी рдЕрднिрд╕рд░рдг рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХेрд╡рд▓ рдмाрддрдЪीрдд рдХा рд╕ाрдзрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЪौрдмीрд╕ों рдШंрдЯे рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХंрдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡ाрдгिрдЬ्рдп (m-Commerce), рд╢िрдХ्рд╖ा, рдмैंрдХिंрдЧ, рд╕ंрдЪाрд░ рдФрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ेрд╡ाрдПं рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं।

рдПрдк्рд▓ीрдХेрд╢рди рдХा рдк्рд░рдХाрд░рд╡िрдХाрд╕ рддрдХрдиीрдХ / рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдордбिрд╡ाрдЗрд╕ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдПрдХ्рд╕ेрд╕рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╡ рдЙрджाрд╣рд░рдг
Native Appрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ OS рд╣ेрддु рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рднाрд╖ा (Android рд╣ेрддु Java/Kotlin; iOS рд╣ेрддु Swift)।рдкूрд░्рдг рдПрдХ्рд╕ेрд╕ (рдХैрдорд░ा, рдЬीрдкीрдПрд╕, рдмाрдпोрдоेрдЯ्рд░िрдХ, рд╕ेंрд╕рд░)।рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЧрддि рд╡ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди; Play Store/App Store рд╕े рдбाрдЙрдирд▓ोрдб।
Web Appрд╡ेрдм рддрдХрдиीрдХें (HTML5, CSS, JS); рдоोрдмाрдЗрд▓ рдм्рд░ाрдЙрдЬ़рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЦुрд▓ी।рд╕ीрдоिрдд рдПрдХ्рд╕ेрд╕ (рдм्рд░ाрдЙрдЬ़рд░ рдЕрдиुрдорддिрдпों рдХे рдЕрдзीрди)।рдХोрдИ рдЗंрд╕्рдЯॉрд▓ेрд╢рди рдирд╣ीं; рдпूрдЖрд░рдПрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ीрдзे рдЦुрд▓ी।
Hybrid / Cross-PlatformрдПрдХ рд╕ाрдЭा рдХोрдбрдмेрд╕ (React Native, Flutter) рд╕рднी OS рд╣ेрддु।рдк्рд▓рдЧрдЗрди्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдПрдХ्рд╕ेрд╕।рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рд╡ рдмрд╣ु-рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा।
PWA (Progressive Web App)рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдЬो рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк рдЬैрд╕ा рдЕрдиुрднрд╡ рджेрддी рд╣ै।рдкुрд╢ рдиोрдЯिрдлिрдХेрд╢рди рдПрд╡ं рдЖंрд╢िрдХ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рд╕рдкोрд░्рдЯ।рдмिрдиा рдРрдк рд╕्рдЯोрд░ рдХे рд╣ोрдо рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ 'Add to Home Screen'।

• UI (User Interface): рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рджृрд╢्рдп рдШрдЯрдХ (рдмрдЯрди, рд░ंрдЧ, рдлॉрди्рдЯ, рдоेрдиू, рд▓ेрдЖрдЙрдЯ)। рдпрд╣ "рджिрдЦрдиे рдФрд░ рдЫूрдиे" рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।
• UX (User Experience): рдРрдк рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХी рд╕рдордЧ्рд░ рд╕ंрддुрд╖्рдЯि, рд╕ुрдЧрдорддा рдФрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣। рдпрд╣ "рдХैрд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдХाрд░्рдп рдХिрддрдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ै" рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: UI = User Interface, UX = User Experience, PWA = Progressive Web App, GPS = Global Positioning System, NFC = Near Field Communication।
• m-Commerce: рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди рдж्рд╡ाрд░ा рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рд╡ рдЯिрдХрдЯ рдмुрдХिंрдЧ рдХी рдХ्рд░िрдпा рдХो Mobile Commerce рдХрд╣рддे рд╣ैं।

CCC-C10-T01-S07

Blockchain Technology

Blockchain Technology: рдПрдХ рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рдПрд╡ं рд╡िрддрд░िрдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдмрд╣ीрдЦाрддा (Decentralized Distributed Ledger Technology - DLT) рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд▓ेрди-рджेрдиों рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб्рд╕ рдХो рдм्рд▓ॉрдХ्рд╕ (Blocks) рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЧृрд╣ीрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрди рдм्рд▓ॉрдХ्рд╕ рдХो рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдЧ्рд░ाрдлिрдХ рд╣ैрд╢ (Cryptographic Hash) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордп-рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा (Chain) рдоें рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рдЬोрдб़ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдмैंрдХिंрдЧ рдоें рд╕ाрд░ा рдбेрдЯा рдПрдХ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рд╕рд░्рд╡рд░ рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрджि рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рд░ рд╣ैрдХ рд╣ो рдЬाрдП рддो рдбेрдЯा рдирд╖्рдЯ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдоें рд╡рд╣ी рдмрд╣ीрдЦाрддा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХे рд╕рднी рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ों (Nodes) рдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рд╕ाрде рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рдмрджрд▓рдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै।

Block 0 (Genesis) Prev Hash: 00000000 Data: Tx 101, 102 Hash: 1A8F... (H1) Block 1 Prev Hash: 1A8F... (H1) Data: Tx 201, 202 Hash: 7B3C... (H2) Block 2 Prev Hash: 7B3C... (H2) Data: Tx 301, 302 Hash: 9D4E... (H3)
рдЪिрдд्рд░ 10.4: рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдХी рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдЧ्рд░ाрдлिрдХ рд╣ैрд╢ рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा (рдПрдХ рдм्рд▓ॉрдХ рдХा Hash рдЕрдЧрд▓े рдм्рд▓ॉрдХ рдХा Previous Hash рдмрдирддा рд╣ै)

• Genesis Block (рдЬेрдиेрд╕िрд╕ рдм्рд▓ॉрдХ): рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдХा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдм्рд▓ॉрдХ (Block 0) рдЬिрд╕рд╕े рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдкिрдЫрд▓ा рд╣ैрд╢ рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै।
• Cryptographic Hash (SHA-256): рдбेрдЯा рдХी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЙंрдЧрд▓िрдпों рдХा рдиिрд╢ाрди (Digital Fingerprint)। рдпрджि рдХिрд╕ी рдкुрд░ाрдиे рдм्рд▓ॉрдХ рдХे рдбेрдЯा рдоें рдПрдХ рдХॉрдоा рднी рдмрджрд▓ा рдЬाрдП, рддो рдЙрд╕рдХा рд╣ैрд╢ рдмрджрд▓ рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рдЖрдЧे рдХी рдкूрд░ी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдЯूрдЯ рдЬाрдПрдЧी।
• Consensus Mechanism (рд╕рд╣рдорддि рддंрдд्рд░): рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдоें рдпрд╣ рддрдп рдХрд░рдиे рдХा рдиिрдпрдо рдХि рдХौрди рд╕ा рдм्рд▓ॉрдХ рд╡ैрдз рд╣ै:
  1. Proof of Work (PoW): рдЬрдЯिрд▓ рдЧрдгिрддीрдп рдкрд╣ेрд▓ी рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдоें рдХрдо्рдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдкाрд╡рд░ рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиा (рдоाрдЗрдиिंрдЧ — рдмिрдЯрдХॉрдЗрди рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд)।
  2. Proof of Stake (PoS): рд╕рдд्рдпाрдкрдирдХрд░्рддा (Validators) рдЕрдкрдиे рд╕िрдХ्рдХों рдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирдП рдм्рд▓ॉрдХ рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
• Smart Contracts (рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЕрдиुрдмंрдз): рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рд╡-рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдХोрдб (Self-executing code) рдЬो рд╢рд░्рддें рдкूрд░ी рд╣ोрддे рд╣ी рдЕрдкрдиे-рдЖрдк рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।
• рдЧैрд░-рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ: рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдоें рдЙрдд्рдкाрдж рдХी рд╕рдд्рдпрддा рдЬांрдЪрдиा, рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рд╕рдд्рдпाрдкрди, рднूрдоि рд░िрдХॉрд░्рдб рдк्рд░рдмंрдзрди।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Satoshi Nakamoto (рд╕ाрддोрд╢ी рдиाрдХाрдоोрддो): рд╡рд░्рд╖ 2008 рдоें рдмिрдЯрдХॉрдЗрди рдХा рд╡्рд╣ाрдЗрдЯрдкेрдкрд░ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдФрд░ 2009 рдоें рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдХा рдк्рд░рдердо рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдХिрдпा।
• рдЕрдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдпрддा (Immutability): рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рджрд░्рдЬ рд╣ो рдЪुрдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рдХो рди рддो рдоिрдЯाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
• Blockchain ≠ Bitcoin: рдмिрдЯрдХॉрдЗрди рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рддрдХрдиीрдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдПрдХ рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдХрд░ेंрд╕ी рд╣ै; рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рд╣ै।

ЁЯФД Subtopic 1.7 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдПрдХ рд╡िрддрд░िрдд, рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рдФрд░ рдЫेрдб़рдЫाрдб़-рд░рд╣िрдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдмрд╣ीрдЦाрддा (DLT) рд╣ै।
  • рдкрд╣рд▓ा рдм्рд▓ॉрдХ 'Genesis Block' рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
  • рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдЧ्рд░ाрдлिрдХ рд╣ैрд╢ (рдЬैрд╕े SHA-256) рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдм्рд▓ॉрдХ рдХो рдкिрдЫрд▓े рдм्рд▓ॉрдХ рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдмांрдзрддा рд╣ै।
  • рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЕрдиुрдмंрдз рдм्рд▓ॉрдХрдЪेрди рдкрд░ рд╕्рд╡рддः рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХोрдб рд╢рд░्рддें рд╣ैं।
CCC-C10-T01-S08

3D Printing / Additive Manufacturing

3D Printing (3D рдк्рд░िंрдЯिंрдЧ): рдЬिрд╕े рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े Additive Manufacturing (AM / рдпोрдЧाрдд्рдордХ рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдПрдХ рдРрд╕ी рддрдХрдиीрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдкрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЧрдП 3D рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоॉрдбрд▓ (CAD File) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी (рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ, рд░ेрдЬिрди, рдзाрддु рдЪूрд░्рдг) рдХो рдкрд░рдд-рджрд░-рдкрд░рдд (Layer-by-Layer) рдЬोрдб़рдХрд░ рдПрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рддीрди-рдЖрдпाрдоी рднौрддिрдХ рд╡рд╕्рддु рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдоाрдкрджंрдбAdditive Manufacturing (3D Printing)Subtractive Manufacturing (рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдорд╢ीрдиिंрдЧ)
рдХाрд░्рдп рд╕िрдж्рдзांрддрд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ीं рдЬोрдб़ा (Add) рдЬाрддा рд╣ै рдЬрд╣ां рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो।рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдХे рдаोрд╕ рдм्рд▓ॉрдХ рдоें рд╕े рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдоाрд▓ рдХाрдЯрдХрд░/рдЫीрд▓рдХрд░ (Cut/Drill) рд╣рдЯाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдХा рдЕрдкрд╡्рдпрдпрди्рдпूрдирддрдо рдЕрдкрд╡्рдпрдп (Zero / Minimum Waste)।рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЕрдкрд╡्рдпрдп (рд╕्рдХ्рд░ैрдк, рдЫीрд▓рди рд╡ рдмुрд░ाрджा рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै)।
рдЬрдЯिрд▓рддा рдХी рд╕ीрдоाрдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдЦोрдЦрд▓ी, рдЬाрд▓ीрджाрд░ рдЬ्рдпाрдоिрддिрдпां рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕ंрднрд╡।рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдкрд╣ुंрдЪ рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрдиे рд╕े рдЬрдЯिрд▓ рдЖंрддрд░िрдХ рдбिрдЬाрдЗрди рдХрдаिрди।
рдк्рд░ोрдЯोрдЯाрдЗрдкिंрдЧ рдЧрддिрдд्рд╡рд░िрдд (Rapid Prototyping); рдХुрдЫ рд╣ी рдШंрдЯों рдоें рдоॉрдбрд▓ рддैрдпाрд░।рдзीрдоी; рдоोрд▓्рдб, рдбाрдИ рдФрд░ рдорд╢ीрди рдЯूрд▓्рд╕ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдкрдб़рддे рд╣ैं।
  1. 3D CAD Modeling: рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдПрдбेрдб рдбिрдЬाрдЗрди (CAD) рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд╕्рддु рдХा 3D рдоॉрдбрд▓ рдмрдиाрдиा।
  2. STL File Export: 3D рдоॉрдбрд▓ рдХो .STL (Standard Tessellation Language / Stereolithography) рдк्рд░ाрд░ूрдк рдоें рд╕рд╣ेрдЬрдиा।
  3. Slicing (рд╕्рд▓ाрдЗрд╕िंрдЧ): рд╕्рд▓ाрдЗрд╕рд░ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ (рдЙрджा. Cura) рдж्рд╡ाрд░ा рдоॉрдбрд▓ рдХो рд╕ैрдХрдб़ों рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рдкрд░рддों рдоें рдХाрдЯрдиा рдФрд░ G-code рдЬрдирд░ेрдЯ рдХрд░рдиा।
  4. Layer-by-Layer Printing: 3D рдк्рд░िंрдЯрд░ рдиोрдЬрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рдкрд░рдд-рджрд░-рдкрд░рдд рдЬрдоाрдХрд░ рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддु рдмрдиाрдиा।

• рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХिрдпां: FDM (Fused Deposition Modeling) — рдкिрдШрд▓े рд╣ुрдП рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдлिрд▓ाрдоेंрдЯ (PLA, ABS) рд╕े рдк्рд░िंрдЯिंрдЧ; SLA (Stereolithography) — рд▓ेрдЬрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рддрд░рд▓ рд░ेрдЬिрди рдХो рдЬрдоाрдиा; SLS (Selective Laser Sintering) — рдзाрддु рдЪूрд░्рдг рдХो рд▓ेрдЬрд░ рд╕े рдЬोрдб़рдиा।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: CAD = Computer Aided Design, STL = Standard Tessellation Language, FDM = Fused Deposition Modeling, SLA = Stereolithography।
• Charles Hull (рдЪрдХ рд╣рд▓): рд╡рд░्рд╖ 1983-84 рдоें SLA рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ 3D рдк्рд░िंрдЯिंрдЧ рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░рдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
• рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ: рдПрдпрд░ोрд╕्рдкेрд╕ рдкाрд░्рдЯ्рд╕, рдХрд╕्рдЯрдо рдоेрдбिрдХрд▓ рдк्рд░ोрд╕्рдеेрдЯिрдХ्рд╕ (рдХृрдд्рд░िрдо рдЕंрдЧ), рдбेंрдЯрд▓ рдЗрдо्рдк्рд▓ांрдЯ्рд╕ рдФрд░ рд░ैрдкिрдб рдк्рд░ोрдЯोрдЯाрдЗрдкिंрдЧ।

ЁЯФД Subtopic 1.8 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • 3D рдк्рд░िंрдЯिंрдЧ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рдкрд░рдд-рджрд░-рдкрд░рдд рдЬोрдб़рдХрд░ (Additive) рд╡рд╕्рддु рдмрдиाрддी рд╣ै।
  • рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдорд╢ीрдиिंрдЧ рдХाрдЯрдиे/рддрд░ाрд╢рдиे (Subtractive) рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
  • 3D рдоॉрдбрд▓ рдХो рдк्рд░िंрдЯрд░ рд╣ेрддु .STL рдлाрдЗрд▓ рдлॉрд░्рдоेрдЯ рдоें рдмрджрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рд╕्рд▓ाрдЗрд╕िंрдЧ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 3D рдоॉрдбрд▓ рдХो рдк्рд░िंрдЯрд░ рдХे рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп G-code рдоें рдмрджрд▓рддी рд╣ै।
CCC-C10-T01-S09

Robotics Process Automation (RPA)

Robotics Process Automation (RPA): рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рддрдХрдиीрдХ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдкрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдмाрд░-рдмाрд░ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджोрд╣рд░ाрд╡рдкूрд░्рдг (Repetitive), рдиिрдпрдо-рдЖрдзाрд░िрдд (Rule-based) рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪिрдд (Structured) рдХाрд░्рдпों рдХो Software Robots (рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдмॉрдЯ्рд╕) рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

• ⚠️ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: RPA рдоें 'Robotics' рдХा рдЕрд░्рде рдХोрдИ рд▓ोрд╣े рдХा рдЪрд▓рдиे-рдлिрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рднौрддिрдХ рд░ोрдмोрдЯ рдирд╣ीं рд╣ै! рдпрд╣ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рднीрддрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо (Software Bot) рд╣ै, рдЬो рдоाрдирд╡ीрдп рдпूрдЬрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдХीрдмोрд░्рдб рдФрд░ рдоाрдЙрд╕ рд╕े рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ, рдХॉрдкी-рдкेрд╕्рдЯ, рдлॉрд░्рдо рднрд░рдиा рдФрд░ рдИ-рдоेрд▓ рднेрдЬрдиा рд╕्рд╡рддः рдиिрд╖्рдкाрджिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

• Attended Bot (рд╕рд╣рдпोрдЧी рдмॉрдЯ): рдЬो рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХे рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдкрд░ рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙंрдб рдоें рдЪрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрд░्рдп рдоें рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै (рдЬैрд╕े рдХॉрд▓ рд╕ेंрдЯрд░ рдПрдЬेंрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдХा рдбेрдЯा рдлेрдЪ рдХрд░рдиा)। рдЗрд╕рдоें рдоाрдирд╡ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
• Unattended Bot (рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдмॉрдЯ): рдЬो рдмैрдХ-рдСрдлिрд╕ рд╕рд░्рд╡рд░ों рдкрд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдоाрдирд╡ीрдп рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХे 24×7 рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд░ूрдк рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рдкрд░ рдЪрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै (рдЬैрд╕े рд░ाрдд рднрд░ рдоें рд▓ाрдЦों рдЗрдирд╡ॉрдЗрд╕ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕ рдХрд░рдиा, рдмैрдЪ рдмिрд▓िंрдЧ)।
• рдк्рд░рдоुрдЦ RPA рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдЯूрд▓्рд╕: UiPath, Automation Anywhere, Blue Prism।

ЁЯУЭ CCC Exam Master Notes

• Full Form: RPA = Robotic Process Automation।
• рдЖрджрд░्рд╢ рдХाрд░्рдп: RPA рдХेрд╡рд▓ рдиिрдпрдо-рдЖрдзाрд░िрдд (Rule-based) рдПрд╡ं рд╕ंрд░рдЪिрдд рдбेрдЯा (Structured Data) рдкрд░ рд╣ी рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै; рдпрд╣ рдмिрдиा AI рдХे рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рд▓े рд╕рдХрддा।
• рд▓ाрдн: рд╢ूрди्рдп рдоाрдирд╡ीрдп рдд्рд░ुрдЯि (Zero Error), 100% рд╕рдЯीрдХрддा, 24×7 рдиिрд░ंрддрд░ рдХाрд░्рдп рдФрд░ рднाрд░ी рд▓ाрдЧрдд рдмрдЪрдд।

ЁЯФД Subtopic 1.9 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • RPA рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдмॉрдЯ्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рджोрд╣рд░ाрд╡рдкूрд░्рдг рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХाрд░्рдпों рдХा рд╕्рд╡рдЪाрд▓рди рд╣ै।
  • RPA рдХोрдИ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рд░ोрдмोрдЯ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рд╣ै।
  • рдЕрдирдЕрдЯेंрдбेрдб рдмॉрдЯ्рд╕ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдоाрдирд╡ीрдп рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рдмैрдХ-рдСрдлिрд╕ рд╕рд░्рд╡рд░ों рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд╣ैं।
  • UiPath рдФрд░ Automation Anywhere рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЖрд░рдкीрдП рдЯूрд▓्рд╕ рд╣ैं।
""" html_parts.append(part2_topic1) print("Part 2 built (Topic 1: S01 to S09).") part3_topic2 = """
ЁЯза TOPIC 02: Artificial Intelligence
CCC-C10-T02-S01

What is Artificial Intelligence (AI)?

Artificial Intelligence (AI / рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा): рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рд╡рд╣ рд╢ाрдЦा рд╣ै рдЬो рдРрд╕ी рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдк्рд░рдгाрд▓िрдпां рдФрд░ рдорд╢ीрдиें рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै рдЬो рдЙрди рдмौрдж्рдзिрдХ рдХाрд░्рдпों рдХो рд╕ंрдкрди्рди рдХрд░ рд╕рдХें рдЬिрдирдХे рд▓िрдП рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдоाрдирд╡ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ (Human Mind) рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै — рдЬैрд╕े рд╕ीрдЦрдиा (Learning), рддрд░्рдХ рдХрд░рдиा (Reasoning), рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди (Problem Solving), рднाрд╖ा рд╕рдордЭрдиा (Language Understanding) рдФрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиा (Decision Making)।

• Alan Turing рдПрд╡ं Turing Test (1950): рдорд╣ाрди рдЧрдгिрддрдЬ्рдЮ рдПрд▓рди рдЯ्рдпूрд░िंрдЧ рдиे рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдкрдд्рд░ "Computing Machinery and Intelligence" рдоें рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫा — "Can machines think?" (рдХ्рдпा рдорд╢ीрдиें рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддी рд╣ैं?)। рдЙрди्рд╣ोंрдиे Turing Test (рдЯ्рдпूрд░िंрдЧ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг) рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрджि рдХोрдИ рдоाрдирд╡ рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рди рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХे рдХि рд╕ाрдордиे рд╡ाрд▓ा рдордиुрд╖्рдп рд╣ै рдпा рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рддो рдЙрд╕ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рдмुрдж्рдзिрдоाрди рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा।
• John McCarthy рдПрд╡ं Dartmouth Conference (1956): рдЕрдоेрд░िрдХी рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЬॉрди рдоैрдХाрд░्рдеी рдиे рд╡рд░्рд╖ 1956 рдоें рдбाрд░्рдЯрдоाрдЙрде рдХॉрд▓ेрдЬ (Dartmouth Conference) рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо "Artificial Intelligence" рд╢рдм्рдж рдЧрдв़ा। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЬॉрди рдоैрдХाрд░्рдеी рдХो "Father of Artificial Intelligence" (рдПрдЖрдИ рдХा рдЬрдирдХ) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

ЁЯУЭ CCC Exam Top Historical Facts

• Father of AI: John McCarthy (1956, Dartmouth Conference)।
• Turing Test: рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ Alan Turing (1950)।
• AI рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоाрдирд╡ рдЬैрд╕ी рд╕ोрдЪрдиे, рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓ी рдорд╢ीрдиें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।

CCC-C10-T02-S02

History of Artificial Intelligence (рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрдХाрд╕рдХ्рд░рдо)

рд╡рд░्рд╖рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдиा / рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ / рд╕ंрд╕्рдеाрдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдорд╣рдд्рд╡
1943рдк्рд░рдердо рдХृрдд्рд░िрдо рди्рдпूрд░ॉрди рдоॉрдбрд▓ (Artificial Neuron Model)Warren McCulloch & Walter Pittsрдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рддंрдд्рд░िрдХा рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХा рдЧрдгिрддीрдп рдоॉрдбрд▓।
1950Turing Test рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡Alan Turingрдорд╢ीрдиी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдХी рдЬांрдЪ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдоाрдирдХ।
1956Dartmouth Conference — AI рдХा рдЬрди्рдоJohn McCarthy, Marvin Minsky рдЖрджि'Artificial Intelligence' рд╢рдм्рдж рдХा рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдЙрдж्рднрд╡।
1966ELIZA — рдк्рд░рдердо рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рднाрд╖ा рдЪैрдЯрдмॉрдЯJoseph Weizenbaum (MIT)рдордиोрдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдХी рддрд░рд╣ рдоाрдирд╡ рд╕े рдЪैрдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдмॉрдЯ।
1974-1980First AI Winter (рдк्рд░рдердо рд╢ीрддрдХाрд▓)рд╢ोрдз рдЬрдЧрддрдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддिрдкूрд░्рдг рджाрд╡ों, рдХрдо рдХंрдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдХ्рд╖рдорддा рд╡ рдлंрдб рд░ुрдХрдиे рд╕े рд╢ोрдз рдардк।
1980sExpert Systems рдХा рдЙрджрдпрдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдЬрдЧрддрдиिрдпрдо-рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ।
1997IBM Deep Blue рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрдЬрдпIBMрд╡िрд╢्рд╡ рд╢рддрд░ंрдЬ рдЪैंрдкिрдпрди Garry Kasparov рдХो рд╣рд░ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд╣рд▓ा рдХंрдк्рдпूрдЯрд░।
2011IBM Watson рдХी Jeopardy! рдЬीрддIBMрдХ्рд╡िрдЬ рд╢ो рдоें рдоाрдирд╡ рдЪैंрдкिрдпрдиों рдХो рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рднाрд╖ा рдоें рд╣рд░ाрдпा।
2016Google DeepMind AlphaGoDeepMindрдк्рд░ाрдЪीрди рдЬрдЯिрд▓ рдЦेрд▓ 'Go' рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдЪैंрдкिрдпрди Lee Sedol рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХिрдпा।
рд╡рд░्рддрдоाрдиGenerative AI рдПрд╡ं LLM рдпुрдЧOpenAI, Google, MetaChatGPT, Gemini, Midjourney рдж्рд╡ाрд░ा рдкाрда, рдХोрдб рд╡ рдХрд▓ा рдХा рд╕्рд╡рддः рд╕ृрдЬрди।
ЁЯУЭ CCC Exam Points

• AI Winter: рдЬрдм рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдмाрдж рдкрд░िрдгाрдо рди рдоिрд▓рдиे рд╕े рдПрдЖрдИ рд╢ोрдз рдХा рд╡िрдд्рддрдкोрд╖рдг (Funding) рд░ुрдХ рдЧрдпा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдзीрдоा рдкрдб़ рдЧрдпा।
• Deep Blue (1997): рд╢рддрд░ंрдЬ рдЪैंрдкिрдпрди рдЧैрд░ी рдХाрд╕्рдкाрд░ोрд╡ рдХो рд╣рд░ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдИрдмीрдПрдо рдХा рдХंрдк्рдпूрдЯрд░।

CCC-C10-T02-S03

Why Artificial Intelligence? (рдПрдЖрдИ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХ्рдпों?)

рдоाрдирд╡ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╣ै, рдХिंрддु рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдХे рдбेрдЯा, рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдЧрдгрдиाрдУं рдФрд░ 24×7 рдмिрдиा рдердХे рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╕рдЯीрдХрддा рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдоें рдЗрд╕рдХी рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоाрдПं рд╣ैं। AI рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХाрд░рдгों рд╕े рд╣ै:

• рд╡िрд╢ाрд▓ рдбेрдЯा рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг: рдЗंрд╕ाрди рд▓ाрдЦों рдоेрдбिрдХрд▓ рд╕्рдХैрди рдпा рд╡िрдд्рддीрдп рд▓ेрди-рджेрди рдПрдХ рд╕ाрде рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддा; рдПрдЖрдИ рдЗрд╕े рд╕ेрдХंрдбों рдоें рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
• рд╢ूрди्рдп рдердХाрди рд╡ рдиिрд░ंрддрд░рддा: рдорд╢ीрдиें 24×7×365 рдмिрдиा рдКрдмे рдпा рдердХे рдПрдХ рд╕рдоाрди рдЙрдЪ्рдЪ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ैं।
• рдоाрдирд╡ीрдп рдд्рд░ुрдЯि (Human Error) рдоें рдХрдоी: рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЬрдЯिрд▓ рдХाрд░्рдпों рдоें рдЗंрд╕ाрдиी рднूрд▓ों рдХो рдХрдо рдХрд░рдиा।
• рдЦрддрд░рдиाрдХ рдХाрд░्рдпों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ: рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг, рдЧрд╣рд░े рд╕рдоुрдж्рд░ рдоें рдЦрдирди, рдкрд░рдоाрдгु рд░िрдПрдХ्рдЯрд░ рдорд░рдо्рдордд рд╡ рдмрдо рдиिрд░ोрдзрдХ рджрд╕्рддों рдоें рдЗंрд╕ाрдиी рдЬाрди рдХा рдЬोрдЦिрдо рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा।

CCC-C10-T02-S04

Goals of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓рдХ्рд╖्рдп)

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрд╡ं рддрдХрдиीрдХी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕ рдХे рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖्рдпों рдХो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै:

рд▓рдХ्рд╖्рдп (Goal)рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рдЙрдж्рджेрд╢्рдпрд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг
1. Learning (рд╕ीрдЦрдиा)рдбेрдЯा рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдирдП рдЬ्рдЮाрди рд╡ рдиिрдпрдоों рдХो рд╕्рд╡рддः рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा।рдорд╢ीрди рд▓рд░्рдиिंрдЧ рдоॉрдбрд▓ рдЬो рдЧрд▓рддिрдпों рд╕े рд╕ुрдзрд░рддे рд╣ैं।
2. Reasoning (рддрд░्рдХ рдХрд░рдиा)рдЙрдкрд▓рдм्рдз рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рддाрд░्рдХिрдХ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓рдиा (Inference)।рдХाрдиूрдиी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдпा рдоेрдбिрдХрд▓ рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХा рддाрд░्рдХिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг।
3. Problem Solving (рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди)рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдоें рд╕े рдЗрд╖्рдЯрддрдо рд╕рдоाрдзाрди рдЦोрдЬрдиा (Heuristics & Search)।рдЬीрдкीрдПрд╕ рдиेрд╡िрдЧेрд╢рди рдж्рд╡ाрд░ा рди्рдпूрдирддрдо рд╕рдордп рд╡ाрд▓ा рдоाрд░्рдЧ рдЪुрдирдиा।
4. Perception (рдЕрдиुрднूрддि)рд╕ेंрд╕рд░्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рджुрдиिрдпा рдХो рджेрдЦрдиा рд╡ рд╕ुрдирдиा (Computer Vision & Speech)।рдлेрд╕ рдЕрдирд▓ॉрдХ, рдСрдЯोрдоैрдЯिрдХ рдиंрдмрд░ рдк्рд▓ेрдЯ рдкрд╣рдЪाрди (ANPR)।
5. Language Understandingрдоाрдирд╡ рднाрд╖ा (рд╣िंрджी, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी) рдХे рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╡ рднाрд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиा (NLP)।рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ्рд╕ (Siri, Alexa) рд╡ рднाрд╖ा рдЕрдиुрд╡ाрджрдХ।
CCC-C10-T02-S05

Ethics of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХी рдиैрддिрдХрддा)

рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рдПрдЖрдИ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпां рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдХाрдиूрди рд╕े рдЬुрдб़े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рд▓рдЧी рд╣ैं, AI Ethics (рдПрдЖрдИ рдиैрддिрдХрддा) рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै:

• 1. рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖рддा рдПрд╡ं рдкрдХ्рд╖рдкाрдд-рд░рд╣िрддрддा (Fairness & Non-bias): рдпрджि рдПрдЖрдИ рдХो рдкрдХ्рд╖рдкाрддी рдбेрдЯा (Biased Data) рдкрд░ рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрдП, рддो рд╡рд╣ рдЬाрддि, рдзрд░्рдо, рд▓िंрдЧ рдпा рд░ंрдЧ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднेрджрднाрд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рджेрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै (Algorithmic Bias)। рдбेрдЯा рдХो рдкूрд░्рдгрддः рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рд░рдЦрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
• 2. рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдПрд╡ं рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдд्рдордХрддा (Transparency & Explainability - XAI): рдПрдЖрдИ рдиे рдХोрдИ рдиिрд░्рдгрдп (рдЬैрд╕े рдмैंрдХ рд▓ोрди рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрдд рдХрд░рдиा) рдХ्рдпों рд▓िрдпा, рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╕рдордЭ рдЖрдиा рдЪाрд╣िрдП (Solving the Black-Box Problem)।
• 3. рдиिрдЬрддा рд╡ рдбेрдЯा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा (Privacy & Data Protection): рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддाрдУं рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдбेрдЯा рдХो рдмिрдиा рд╕рд╣рдорддि рдПрдХрдд्рд░ рдпा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рди рдХिрдпा рдЬाрдП।
• 4. рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी (Accountability): рдпрджि рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдХाрд░ рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ोрддी рд╣ै рдпा рдПрдЖрдИ рдЧрд▓рдд рдоेрдбिрдХрд▓ рдиिрджाрди рджेрддी рд╣ै, рддो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХिрд╕рдХी рд╣ोрдЧी (рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдбेрд╡рд▓рдкрд░, рдоाрд▓िрдХ рдпा рдХंрдкрдиी)?
• 5. рдоाрдирд╡ीрдп рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг (Human Oversight / Human-in-the-loop): рдЬीрд╡рди-рдорд░рдг рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдпों рдоें рдЕंрддिрдо рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╕рджैрд╡ рдЗंрд╕ाрди рдХे рд╣ाрде рдоें рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।

CCC-C10-T02-S06

Advantages of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХे рд▓ाрдн)

рдХ्рд░.рд╕ं.рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ाрдн (Advantage)рд╡िрд╕्рддृрдд рдк्рд░рднाрд╡
124×7 рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддाрдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЕрд╡рдХाрд╢, рдиींрдж рдпा рдердХाрди рдХे рдЪौрдмीрд╕ों рдШंрдЯे рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕рдоाрди рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा।
2рдЙрдЪ्рдЪ рдЧрддि рдПрд╡ं рд╕рдЯीрдХрддाрдЦрд░рдмों рдЧрдгрдиाрдПं рдХुрдЫ рд╣ी рдоिрд▓ीрд╕ेрдХंрдб्рд╕ рдоें рдмिрдиा рдЗंрд╕ाрдиी рдЧрдгрдиा рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХे рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиा।
3рджोрд╣рд░ाрд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдпों рд╕े рдоुрдХ्рддिрдбेрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी, рдИрдоेрд▓ рд╕ॉрд░्рдЯिंрдЧ рдФрд░ рдлॉрд░्рдо рдЪेрдХिंрдЧ рдЬैрд╕े рдЙрдмाрдК рдХाрд░्рдп рдорд╢ीрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡рддः рд╕ंрдкрди्рди рд╣ोрдиा।
4рдЬोрдЦिрдордкूрд░्рдг рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдХाрд░्рдпрдХोрдпрд▓ा рдЦрджाрдиों, рдЖрдЧрдЬрдиी, рдЧрд╣рд░े рд╕рдоुрдж्рд░ рдФрд░ рд╕ैрди्рдп рдСрдкрд░ेрд╢рдиों рдоें рдЗंрд╕ाрдиी рдЬाрди рдмрдЪाрдиा।
5рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХрд░рдг (Personalization)рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЫाрдд्рд░ рдпा рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдХी рд░ुрдЪि рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрдж рд╕ंрд╕्рддुрддि (Recommendations) рджेрдиा।
CCC-C10-T02-S07

Disadvantages of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХी рд╕ीрдоाрдПं рд╡ рд╣ाрдиिрдпां)

• рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд░рдЦрд░рдЦाрд╡ рд▓ाрдЧрдд: рд╡िрд╢ाрд▓ рдХंрдк्рдпूрдЯिंрдЧ рдкाрд╡рд░ (GPUs), рдбेрдЯा рд╕ेंрдЯрд░ рдФрд░ рдбेрдЯा рд╕ाрдЗंрдЯिрд╕्рдЯ्рд╕ рдХी рднाрд░ी рд╡िрдд्рддीрдп рд▓ाрдЧрдд।
• рднाрд╡рдиाрдУं рдПрд╡ं рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рдЕрднाрд╡: рдорд╢ीрдиों рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиा (Empathy), рдк्рд░ेрдо, рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рддрдеा рдоाрдирд╡ीрдп рд╕्рдкрд░्рд╢ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
• рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рдордЭ (Common Sense) рдХा рдЕрднाрд╡: рдЗंрд╕ाрди рд╕ंрджрд░्рдн рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдорд░्рдпाрджा рддुрд░ंрдд рд╕рдордЭрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдПрдЖрдИ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо्рдб рдбेрдЯा рджेрдЦрддा рд╣ै।
• рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдХा рднрдп (Job Displacement): рдХ्рд▓рд░्рдХ, рдбेрдЯा рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╡ рдХрд╕्рдЯрдорд░ рдХेрдпрд░ рдЬैрд╕ी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдиौрдХрд░िрдпों рдкрд░ рд╕्рд╡рдЪाрд▓рди рдХा рдЦрддрд░ा।
• рдбेрдЯा рдкрд░ рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рднрд░рддा (Data Dependency): рдЦрд░ाрдм рдбेрдЯा рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдПрдЖрдИ рдЧрд▓рдд рд╡ рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдкрд░िрдгाрдо (Hallucinations) рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддी рд╣ै।

CCC-C10-T02-S08

Applications of AI (рдПрдЖрдИ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ)

рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (Domain)рдПрдЖрдИ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рдПрд╡ं рднूрдоिрдХाрдЙрджाрд╣рд░рдг
рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп (Healthcare)рдПрдХ्рд╕-рд░े рд╡ рдПрдордЖрд░рдЖрдИ рд╕्рдХैрди рдоें рдЯ्рдпूрдорд░ рдЦोрдЬрдиा, рджрд╡ा рдЦोрдЬ (Drug Discovery)।IBM Watson for Oncology, Google DeepMind AlphaFold
рд╡िрдд्рдд (Finance & Banking)рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдХाрд░्рдб рдл्рд░ॉрдб рдбिрдЯेрдХ्рд╢рди, рдПрд▓्рдЧोрд░िрдж्рдоिрдХ рдЯ्рд░ेрдбिंрдЧ, рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рд╕्рдХोрд░िंрдЧ।рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд▓ेрди-рджेрди рдкрд░ рддрдд्рдХाрд▓ рдмैंрдХ рдЕрд▓рд░्рдЯ
рд╢िрдХ्рд╖ा (Education)рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдЧрдо (Adaptive Learning), рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдЙрдд्рддрд░ рдкुрд╕्рддिрдХा рдЬांрдЪ।Duolingo, Khan Academy AI Tutor
рдкрд░िрд╡рд╣рди (Transportation)рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд╕्рд╡-рдЪाрд▓िрдд рдХाрд░ें (Autonomous Cars), рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдЯाрдЗрдоिंрдЧ।Tesla Autopilot, Google Waymo
рдИ-рдХॉрдорд░्рд╕ рд╡ рдордиोрд░ंрдЬрдирд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЙрдд्рдкाрдж рдЦोрдЬ, рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡ीрдбिрдпो рд╕ंрд╕्рддुрддि।Netflix, YouTube, Amazon Recommendations
рд╕ाрдЗрдмрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдШुрд╕рдкैрда рдкрд╣рдЪाрди, рд░ीрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдоैрд▓рд╡ेрдпрд░ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг।AI-powered Next-Gen Firewalls
CCC-C10-T02-S09

Types of Artificial Intelligence (рдХ्рд╖рдорддा рдПрд╡ं рдХाрд░्рдпрд╢ैрд▓ी рдЕрдиुрд╕ाрд░)

рдк्рд░рдХाрд░рдкूрд░्рдг рд░ूрдкрдкрд░िрднाрд╖ा рдПрд╡ं рдмौрдж्рдзिрдХ рджाрдпрд░ाрд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддिрдЙрджाрд╣рд░рдг
Narrow AI (Weak AI)Artificial Narrow Intelligence (ANI)рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд░्рдп (Single Dedicated Task) рдоें рджрдХ्рд╖। рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдпрд╣ рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी।рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ी рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рд╣ै।Siri, Google Maps, AlphaGo, рд╕्рдкैрдо рдлिрд▓्рдЯрд░
General AI (Strong AI)Artificial General Intelligence (AGI)рдЗंрд╕ाрди рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╕рднी рдмौрдж्рдзिрдХ рдХाрд░्рдп (рд╕ीрдЦрдиा, рддрд░्рдХ, рд╕рдордЭрдиा) рдмрд╣ु-рд╡िрд╖рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо।рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ / рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп (Hypothetical); рдЕрднी рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдирд╣ीं рд╣ै।рд╕ाрдЗंрд╕-рдлिрдХ्рд╢рди рдлिрд▓्рдоों рдХे рд░ोрдмोрдЯ
Super AIArtificial Superintelligence (ASI)рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХी рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдмौрдж्рдзिрдХрддा, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рд╡ рдиिрд░्рдгрдп рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдХрдИ рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрд╖्рда।рдкूрд░्рдгрддः рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ (Purely Theoretical); рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा।рд╕ुрдкрд░рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрдЯ рдорд╢ीрдиें

• 1. Reactive Machines (рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдорд╢ीрдиें): рдЗрдирдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рд╕्рдоृрддि (Memory) рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдФрд░ рдпे рдЕрддीрдд рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдирд╣ीं рд╕ीрдЦрддीं। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि рджेрдЦрдХрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрддी рд╣ैं (рдЙрджा. IBM Deep Blue рд╢рддрд░ंрдЬ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░)।
• 2. Limited Memory (рд╕ीрдоिрдд рд╕्рдоृрддि): рдпрд╣ рдЕрддीрдд рдХे рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓िрдХ рдбेрдЯा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡рд░्рддрдоाрди рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рд╣ेрддु рдХрд░рддी рд╣ैं (рдЙрджा. Self-Driving Cars рдЬो рдкिрдЫрд▓ी рдЧाрдб़िрдпों рдХी рдЧрддि рд╡ рджूрд░ी рдХो рдХुрдЫ рд╕рдордп рдпाрдж рд░рдЦрддी рд╣ैं)।
• 3. Theory of Mind (рдорди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд): рдЬो рдоाрдирд╡ीрдп рднाрд╡рдиाрдУं, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░ рд╕рдХे (рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓/рд╢ोрдз рд╕्рддрд░ рдкрд░)।
• 4. Self-Aware AI (рд╕्рд╡-рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдПрдЖрдИ): рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕्рд╡рдпं рдХी рдЪेрддрдиा, рдЖрдд्рдо-рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдПं рд╣ों (рдкूрд░्рдгрддः рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ)।

ЁЯУЭ CCC Exam Verified Fact

• "рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рджुрдиिрдпा рдоें рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी AI рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै?" — рдЙрдд्рддрд░: Narrow AI (Weak AI)।
• AGI (General AI) рдФрд░ ASI (Super AI) рдЖрдЬ рдХी рддाрд░ीрдЦ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиाрдПं рд╣ैं।

CCC-C10-T02-S10

Subsets of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдк-рдХ्рд╖ेрдд्рд░)

• Machine Learning (ML): рдбेрдЯा рд╕े рд╕्рд╡рддः рдкैрдЯрд░्рди рд╕ीрдЦрдиा। рдЗрд╕рдХे 3 рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं: Supervised (рд▓ेрдмрд▓ рдХिрдП рдЧрдП рдбेрдЯा рд╕े рд╕ीрдЦрдиा), Unsupervised (рдХрдЪ्рдЪे рдбेрдЯा рдоें рд╕рдоूрд╣/рдХ्рд▓рд╕्рдЯрд░ рдЦोрдЬрдиा) рддрдеा Reinforcement (рдЗрдиाрдо рд╡ рджंрдб рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ीрдЦрдиा)।
• Deep Learning (DL): рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд Deep Neural Networks (DNN) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा।
• Natural Language Processing (NLP): рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗंрд╕ाрдиी рднाрд╖ाрдУं (рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ рд╡ рд╕्рдкीрдЪ) рдХा рд╡्рдпाрдХрд░рдгिрдХ рд╡ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг।
• Computer Vision (CV): рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЪिрдд्рд░ों рдФрд░ рд╡ीрдбिрдпो рдоें рд╕े рд╡рд╕्рддुрдУं, рдЪेрд╣рд░ों рдФрд░ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा।
• Expert Systems: рдХिрд╕ी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЬ्рдЮाрди рдиिрдпрдоों (Knowledge Base + Inference Engine) рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдиिрд░्рдгрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी।
• Generative AI (GenAI): рдк्рд░ाрдо्рдк्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирдпा рдоौрд▓िрдХ рдХंрдЯेंрдЯ (рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ, рдЪिрдд्рд░, рд╕ंрдЧीрдд, рдХोрдб) рдЬрдирд░ेрдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдЖрдИ।

CCC-C10-T02-S11

Future of Artificial Intelligence (рдПрдЖрдИ рдХा рднрд╡िрд╖्рдп)

• Multimodal AI (рдорд▓्рдЯीрдоॉрдбрд▓ рдПрдЖрдИ): рдПрдХ рд╣ी рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХ рд╕ाрде рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ, рдСрдбिрдпो, рд╡ीрдбिрдпो рдФрд░ рд╕ेंрд╕рд░ рдбेрдЯा рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиा।
• Autonomous AI Agents: рдРрд╕े рд╕्рд╡ाрдпрдд्рдд рдПрдЖрдИ рдПрдЬेंрдЯ рдЬो рдоाрдирд╡ рдХे рдХेрд╡рд▓ рдЕंрддिрдо рд▓рдХ्рд╖्рдп рдмрддा рджेрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡рдпं рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдХрд░ рдмрд╣ु-рдЪрд░рдгीрдп рдХाрд░्рдп рдкूрд░ा рдХрд░ेंрдЧे।
• Edge AI (рдПрдЬ рдПрдЖрдИ): рдХ्рд▓ाрдЙрдб рд╕рд░्рд╡рд░ рдкрд░ рдЬाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдпा рдЪिрдк рдоें рд╕ीрдзे рдСрди-рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдПрдЖрдИ рдоॉрдбрд▓ рдЪрд▓рдиा, рдЬिрд╕рд╕े рд╢ूрди्рдп рд▓ेрдЯेंрд╕ी рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрд╕ी рдоिрд▓рддी рд╣ै।
• Explainable AI (XAI): рдЬрдЯिрд▓ рди्рдпूрд░рд▓ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХे рдиिрд░्рдгрдпों рдХे рдкीрдЫे рдХे рддाрд░्рдХिрдХ рдХाрд░рдгों рдХो рдоाрдирд╡-рдкрдардиीрдп рд░ूрдк рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рддрдХрдиीрдХ।

CCC-C10-T02-S12

Artificial Intelligence at Present (рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрджृрд╢्рдп)

рдЖрдЬ рдПрдЖрдИ рд╣рдоाрд░े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрджृрд╢्рдп рд░ूрдк рд╕े рд░рдЪ-рдмрд╕ рдЪुрдХी рд╣ै:

рджैрдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрд╡рд░्рддрдоाрди рдПрдЖрдИ рдХी рднूрдоिрдХा
рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯSiri, Google Assistant, Alexa — рдЖрд╡ाрдЬ рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рдХॉрд▓ рд▓рдЧाрдиा, рдЕрд▓ाрд░्рдо рд╡ рдоौрд╕рдо рдмрддाрдиा।
рдЬीрдкीрдПрд╕ рдиेрд╡िрдЧेрд╢рдиGoogle Maps — рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рдЬाрдо рдХा рд░ीрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдХрд░ рд╕рдмрд╕े рддेрдЬ рд░ाрд╕्рддा рд╕ुрдЭाрдиा।
рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рд╡ рд╕рд░्рдЪ рдЗंрдЬрдиGoogle Search, Instagram Feed — рдЙрдкрдпोрдЧрдХрд░्рддा рдХी рд░ुрдЪि рдЕрдиुрд░ूрдк рдХंрдЯेंрдЯ рд░ैंрдХिंрдЧ।
рдИрдоेрд▓ рд╕्рдкैрдо рдлिрд▓्рдЯрд░Gmail — 99.9% рд╕्рдкैрдо рдФрд░ рдл़िрд╢िंрдЧ рдИрдоेрд▓्рд╕ рдХो рдЗрдирдмॉрдХ्рд╕ рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕्рдкैрдо рдлोрд▓्рдбрд░ рдоें рдлेंрдХрдиा।
рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдХैрдорд░ा рд╡ рдлेрд╕ рдЕрдирд▓ॉрдХрдХैрдорд░ा рд╕ीрди рдСрдк्рдЯिрдоाрдЗрдЬेрд╢рди рдФрд░ рдЪेрд╣рд░े рдХी рдмाрдпोрдоेрдЯ्рд░िрдХ рдкрд╣рдЪाрди рд╕े рдлोрди рдЕрдирд▓ॉрдХ рдХрд░рдиा।
CCC-C10-T02-S13

Myths about Advanced Artificial Intelligence (рдн्рд░рдо рдПрд╡ं рдпрдеाрд░्рде)

рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдн्рд░рдо (Myth) ❌рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпрдеाрд░्рде (Reality) ✅
рдн्рд░рдо 1: AI рдХрднी рдХोрдИ рдЧрд▓рддी рдирд╣ीं рдХрд░рддा।рдпрдеाрд░्рде: AI рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдбेрдЯा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै; рдЧрд▓рдд рдпा рдЕрдкूрд░्рдг рдбेрдЯा рдкрд░ рдпрд╣ рдн्рд░ाрдордХ рдЙрдд्рддрд░ (Hallucinations) рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдн्рд░рдо 2: AI рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рдЪेрддрдиा рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдПं рд╣ोрддी рд╣ैं।рдпрдеाрд░्рде: AI рдХेрд╡рд▓ рдЧрдгिрддीрдп рдФрд░ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдкैрдЯрд░्рди рдкрд╣рдЪाрди рд╣ै; рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рднाрд╡рдиा, рджрд░्рдж рдпा рдЪेрддрдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
рдн्рд░рдо 3: AI рд░ाрддों-рд░ाрдд рдЗंрд╕ाрдиों рдХी рд╕рднी рдиौрдХрд░िрдпां рдЫीрди рд▓ेрдЧा।рдпрдеाрд░्рде: AI рдиिрдпрдоिрдд рджोрд╣рд░ाрд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдпों рдХो рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдХिंрддु рд╕ाрде рд╣ी рдбेрдЯा, рдк्рд░ॉрдо्рдк्рдЯ, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рд╡ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рд▓ाрдЦों рдирдП рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдн्рд░рдо 4: AI рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд░ोрдмोрдЯ्рд╕ рд╣ैं।рдпрдеाрд░्рде: 99% AI рд╢ुрдж्рдз рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХोрдб рд╣ै рдЬो рд╕рд░्рд╡рд░्рд╕, рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдФрд░ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди рдоें рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙंрдб рдоें рдЪрд▓рддा рд╣ै।
рдн्рд░рдо 5: AGI (рдоाрдирд╡-рд╕рдорддुрд▓्рдп рдмुрдж्рдзि) рдЖ рдЪुрдХी рд╣ै।рдпрдеाрд░्рде: рдЖрдЬ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕рдорд╕्рдд рдПрдЖрдИ рдХेрд╡рд▓ Narrow AI рд╣ै рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
CCC-C10-T02-S14

Future Impact of AI in Different Sectors (рдХ्рд╖ेрдд्рд░рд╡ाрд░ рдк्рд░рднाрд╡)

• 1. рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा (Healthcare): рджुрд░्рд▓рдн рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рд╡рд░्рд╖ों рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрд╡ांрд╢िрдХ рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди, рд░ोрдмोрдЯिрдХ рд╕рд░्рдЬрд░ी рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░ोрдЧी рдХे рдбीрдПрдирдП рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджрд╡ाрдУं рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
• 2. рд╢िрдХ्рд╖ा (Education): рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХी рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдЧрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рд╡рддः рдврд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (AI Tutor) рдФрд░ 24×7 рд╕ंрд╢рдп рд╕рдоाрдзाрди।
• 3. рдХृрд╖ि (Agriculture): рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЪिрдд्рд░ों рд╡ рдб्рд░ोрди рд╕े рдлрд╕рд▓ों рдоें рдХीрдЯों рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдкोрд╖рдХрддा рдХा рд╕рдЯीрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдФрд░ рдоौрд╕рдо рдЕрдиुрдХूрд▓ рдмुрд╡ाрдИ рдХा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди।
• 4. рд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдПं (Governance): рдиाрдЧрд░िрдХ рд╢िрдХाрдпрддों рдХा рд╕्рд╡рддः рдиिрд╡ाрд░рдг, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рд╡िрддрд░рдг рдФрд░ рд╢рд╣рд░ों рдоें рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рд╡ рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рдмंрдзрди।
• 5. рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╡ рдоाрдирд╡ рдХौрд╢рд▓ (Workforce): рд░рдЯрдиे рдФрд░ рджोрд╣рд░ाрд╡ рд╡ाрд▓े рдХाрд░्рдпों рдХा рдЕंрдд; рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा (Creativity), рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ोрдЪ (Critical Thinking), рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (Emotional Intelligence) рдФрд░ AI рдСрдЧрдоेंрдЯेрдб рд╕्рдХिрд▓्рд╕ (AI-Augmented Skills) рдХी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдоांрдЧ।

ЁЯУЭ CCC Exam Final Summary Notes

• AI Augmentation: рдПрдЖрдИ рдХा рдЕंрддिрдо рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдоाрдирд╡ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡ рдХी рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдоें рдХрдИ рдЧुрдиा рд╕ंрд╡рд░्рдзрди (Augment) рдХрд░рдиा рд╣ै।
• рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP) рдПрд╡ं рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдоिрд╢рди рдХे рддрд╣рдд Future Skills PRIME рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиाрдПं рдпुрд╡ाрдУं рдХो AI рдФрд░ рдЙрднрд░рддी рддрдХрдиीрдХों рдоें рджрдХ्рд╖ рдмрдиा рд░рд╣ी рд╣ैं।

ЁЯФД Subtopic 2.14 рдд्рд╡рд░िрдд рджोрд╣рд░ाрд╡ (Quick Revision)

  • рдПрдЖрдИ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдХृрд╖ि, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢ाрд╕рди рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рд░рд╣ी рд╣ै।
  • рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдоाрдирд╡ рдФрд░ рдПрдЖрдИ рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧाрдд्рдордХ рдоॉрдбрд▓ (Human-AI Collaboration) рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧा।
  • рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рдХौрд╢рд▓ рд╕рджैрд╡ рдЕрдкрд░िрд╣ाрд░्рдп рд░рд╣ेंрдЧे।
""" html_parts.append(part3_topic2) print("Part 3 built (Topic 2: S01 to S14).") full_html = "".join(html_parts) with open("CCC_Chapter_10_Deep_Visual_Blogger_HTML.html", "w", encoding="utf-8") as f: f.write(full_html) print(f"SUCCESS: Created CCC_Chapter_10_Deep_Visual_Blogger_HTML.html with {len(full_html)} characters.")